كرده در سركه آميخته بدارند و به قدر حاجت گرفته بدان مضمضه نمايند يا هر روز ازدد القدر استعمال در سركه حل كرده مضمضه كنند بتفاريق پس اگر مزاج حمور گرم گردد و آب سرد در روغن گل مضمضه سازند تا انقطاع رائحه بر اين تدبير لزوم نمايند اگر مريض محتاج به استفراغ زياده باشد و قوت اطاعت كند از آن امتناع نيست . و اين حب مصلح اين بهزد مطيب رائحه است بگيرند شار مشك يك جز و سفيد نيم جز و گل سرخ دو جزو و قاقله صغار يك جزو و فوفل و يك جزو سائيده قدرى قليل كافور آميخته حبوب پهن مثل عدس سازند و زير زبان نگاه دارند و زبان را بر عمور بگردانند . و اگر از اين حب در مزاج عمور گرمى پيدا شود تخم خرفه و طباشير و نشاسته و آرد عدس اضافه كنند و مقدار كافور بيفزايند و مسواك استعمال نكنند كه از دندان او حركت كنند و ضعيف شوند و فضول بر آن منصب گردد مگر وقتى كه از انصباب فضول امن حاصل شود و يقين شود كه بدن واس مريض از فضول پاك گرديده مسواك با آهستگى استعمال نمايند يا بچزى خشن دلك سازند و و آنچه از فساد عمود و عفونت آن مغ خروج خون از اصول دندان اشد علاجش زائد بر علاج مذكور به حسب زيادتى اعراض آن باشد . و بايد كه تنقيه به فصد و اسهال كنند و حفظ مزاج و قوت نمايند و بر الطف اغذيه اقتصار كنند دبر مزورات معمول بسماق يا آب غوره يا آب زرشك صبر كنند و مورد و گلنار در سركه تند پخته به غايت كثير مضمضه نمايند پس اگر خون منقطع نشود فصد چهار رگ كنند و قثايا خيار در سركه تر كرده مكرر مضمضه كنند تا خون تازه از لثه ظاهر شود بعده شب يمانى و نمك و اقاقيا و مر مساوى در سركه مع پوست بيخ كبر جوشانيده و بدفعات مضمضه كنند و هرگاه الم در لثه ظاهر گردد به روغن گل مضمضه سازند . و اگر اين دوا اثر نكند فادفيون استعمال كنند گويند كه اين حب مسك هندى كه در آن اريال داخل است نيز مفيد است و ارمال دواى هنديست مشابه قرفه القرنفل . ابن بيطار گفته كه اجماع كرده‌اند اطبا بر جودت تاثير او در اوجاع و قروح و تشديد عمور و منع او از تعفن بگيرند كهربا و ارمال هر يك ربع رطل و با آب بشويند بعده بر آن هفت و نيم رطل آب انداخته بجوشانند تا آنكه يك رطل پاو بالا باقى ماند بعد از آن در قدر لطيف مطلى بطين از خارج بپزند تا به قوام عسل آيد و در ظرفى برداشته در سايه خشك نمايند بعده بگيرند از آن بيست مثقال و سائيده به حرير بپزند پس قرنفل جوز اوابسباسه عود هندى سافرج هندى صندل سفيد كبابه هر واحد يك مثقال مشك پنج كافور ثلث درم كوفته بيخته بياميزند و حبها مثل نخود سازند و در دهن دارند . و اگر عفونت در نفس دندان باشد حك كنند و يا بسوهان بتراشند اگر در طرف او باشد و يا بر كنند اگر عفونت قريب بيخ دندان باشد . و اگر قلع دندان به سبب مانعى مثل ورم لثه يا ضعيف مزاج و غيره ممكن نباشد اصلاح مزاج او و تنقيه او نمايند و صاحب او از البان و خرما اجتناب كند و به سركه كه در آن عاقرقرحا و كزمازج جوشانيده باشند و به سركه عنصل مضمضه نمايند و سنونات مطيب استعمال كند و حب المسك در دهن گيرد و اسنان و لثه را هر صبح و شام بخرفه خشن بمالد و بخلال پاك سازد و در شب روغن گل بمالد اگر در لثه حرارت بود به روغن بلسان اگر در آن برودت مفرط باشد و مصطكى و قرنفل و عود بقدرى مويزج و عاقرقرحا بخايد و هر چه در تآكل دندان بيايد به كار برند و بهر نظافت و جلازيد البحر نمك خاكستر صدف برابر بر دندان مالند و بار مضمضه به سركه تنعا نمئده اين سفون مالند گل سرخ سعد تخم مورد مصطكى رامك زاج سر يك و درم قرنفل سه درم و باز مضمضه نيز آب شب يمانى كنند . و ايضاً بهر پوشيدن بوى سنون آس و مازو و سعد و مصطكى و گل سرخ و رامك استعمال نمايند . و اگر استرخاى گوشت لثه باشد و آن سبب در حدوث عفونت بود تشديد و نمايند بدانچه در بحث استرخاى لثه مذكور گردد و مضمضه از سركه عنصلى كه در آن بيخ كبر و پوست بيخ گره گل گردد تخم مورد هر يك يك توله پخته باشند به كار برند و پيوسته چيزهاى قابضه خوشبوذى ترياقيت در دهن دارند . و اين سنون نيز مطيل و مقوى لثه است صندل گل سرخ هر يك پنج درم سعد ابض پوست ترنج اذخر درامك كزمازنچ هر يك سه درم قاقله كبابه بسبابه قرنفل مصطكى عودسك هر يك دو درم سوده سنون كنند . و ايضاً فوفل صندل بزر ورد هر يك پنج درم هليله پوست ترنج كزمازج هر يك دو درم عودسك ساذج كبابه مصطكى هر واحد يك درم سائيده سنون نمايند . و اگر آرد جو انجيذ به عسل سرشته بسوزند و شاخ گوزن سوخته هر يك پنج درم كزنمازج كف دريا نمك اندرانى هر يك سه درم گل سرخ سعد صندل هر يك چهار درم فوفل هليله رامك هر يك دو درم قرنفل مصطكى هر واحد يك درم مشك كافور هر يك يك دانگ و نيم سوده استعمال نمايند طيب نكهت و تقويت لثه و جلاى اسنان نمايد علاج بخر از تعفن خلط در معده يا در جلد دهن اگر به سبب خلط صفراوى در معده يا در جلد دهن باشد آب تمر هندى شيره زرشك با شربت انار شيرين ئ سكنجبين بنوشند و حب سك كه از سك و كافور هر يك يك دانگ طباشير نيم درم گل سرخ صندل سفيد هليله زرد هر يك يك درم كوفته بيخته به گلاب حبها سازند در دهن دارند و نافعترين چيزها به اين